Urodził się 31 stycznia 1957 r. w Krośnie. W 1979 r. ukończył Pedagogiczne Studium Techniczne w Rzeszowie. Następnie podjął studia na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, równolegle studiując na Wydziale Historii Kościoła tej uczelni. W 1986 r. przyjął święcenia kapłańskie. Stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii uzyskał w 1992 r., stopień doktora habilitowanego w 2001 r., natomiast w 2011 r. otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych.

Po przyjęciu święceń kapłańskich przez dwa lata pracował duszpastersko w parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Stalowej Woli. Następnie został skierowany do pracy naukowej w Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, z którą związał swoją wieloletnią działalność akademicką.

Od 1990 r. pracował jako nauczyciel akademicki na Papieskiej Akademii Teologicznej, przekształconej w 2009 r. w Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Początkowo był zatrudniony jako asystent (1990–1994), a następnie adiunkt (1995–2001) w Katedrze Historii Kościoła w Czasach Najnowszych. W kolejnych latach objął kierownictwo Katedry Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii. Pełnił również funkcje kierownika Studium Archiwistycznego (2002–2008), Studium Archiwistyczno-Bibliotekoznawczego (2008–2012) oraz Podyplomowych Studiów z Archiwistyki i Bibliotekoznawstwa.

Prowadził działalność dydaktyczną także na Uniwersytecie Śląskim, w Krakowskim Instytucie Rozwoju Edukacji oraz w wyższych seminariach duchownych afiliowanych do Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na historii Polski XIX i XX wieku, dziejach Kościoła katolickiego, historii wspólnot zakonnych, represjach komunistycznych oraz funkcjonowaniu aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej. Istotne miejsce w jego badaniach zajmują również archiwistyka, nauki pomocnicze historii, heraldyka, numizmatyka, weksylologia, falerystyka, symbolika chrześcijańska oraz problematyka krajobrazu i dziedzictwa kulturowego Europy.

Autor i redaktor licznych publikacji naukowych, w tym monografii, leksykonów, opracowań zbiorowych oraz edycji źródeł historycznych. Recenzent artykułów i monografii naukowych, rozpraw doktorskich, osiągnięć habilitacyjnych oraz dorobku naukowego ocenianego w postępowaniach o nadanie tytułu profesora. Za osiągnięcia w działalności dydaktycznej i organizacyjnej został odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2006) oraz kilkakrotnie uhonorowany nagrodami Rektora Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. W 2017 r. otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w upowszechnianiu wiedzy o najnowszej historii Polski oraz osiągnięcia w pracy naukowo-dydaktycznej. W 2020 r. został uhonorowany Nagrodą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za całokształt działalności naukowo-dydaktycznej, natomiast w 2022 r. otrzymał Złoty Medal za Długoletnią Służbę. Przez dwie kadencje (2016–2019 i 2019–2022) był członkiem Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki, uczestnicząc w pracach nad rozwojem i finansowaniem badań humanistycznych w Polsce.

W 2006 r. podjął pracę w Oddziałowym Biurze Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, obejmując stanowisko głównego specjalisty. Jego działalność badawcza koncentrowała się przede wszystkim na represjach wobec Kościoła katolickiego i innych związków wyznaniowych w okresie Polski Ludowej. Był współinicjatorem serii edycji źródłowych „Niezłomni” oraz redaktorem serii wydawniczej „Kościół w okowach”. W 2007 r. otrzymał Nagrodę Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej za działalność naukową. W latach 2016–2023 był członkiem Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, pełniąc od 27 czerwca 2017 r. do 27 czerwca 2019 r. funkcję jego wiceprzewodniczącego.

Poza działalnością naukową i akademicką angażuje się w inicjatywy społeczne, patriotyczne oraz przedsięwzięcia służące zachowaniu pamięci historycznej. Jest znany w środowisku harcerskim jako założyciel niezależnego Szczepu Harcerskiego „Leśne Plemię”, utworzonego w 1986 r. w Stalowej Woli-Rozwadowie. Pełnił posługę duszpasterza harcerskiego oraz sprawował opiekę duchową nad środowiskami sybirackimi i kombatanckimi w Małopolsce. Za działalność na rzecz upamiętniania historii Polski oraz wspieranie środowisk kombatanckich został w 2023 r. uhonorowany Medalem „Pro Patria”. W 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa Jacek Majchrowski nadał mu Odznakę „Honoris Gratia” w uznaniu zasług dla Krakowa i jego mieszkańców. Prywatnie jest pasjonatem motocykli oraz historii motoryzacji. Kolekcjonuje również figurki osiołków, tworząc przez lata niezwykle bogaty zbiór.